تورم دیماه ۱۴۰۴؛ وقتی «میانگین کشور» واقعیت خانوارها را پنهان میکند
دیماه ۱۴۰۴ از آن ماههایی است که اگر فقط عدد تورم کل کشور را ببینیم، بخش مهمی از واقعیت اقتصادی نادیده میماند. تورم ماهانه کل کشور ۷٫۸۸٪ بوده؛ اما به تفکیک دهکهای هزینهای، تصویر روشن میکند تورم تجربهشده خانوارها یکسان نیست و برای دهکهای پایین، فشار بسیار سنگینتر بوده است.
نابرابری تورمی در دیماه؛ شیب نزولی از دهک اول تا دهم
وقتی تورم ماهانه دهکها را کنار هم قرار میدهیم، یک الگوی واضح دیده میشود: هرچه از دهکهای پایین به سمت دهکهای بالا میرویم، تورم ماهانه کاهش پیدا میکند. دهک اول با تورم ۱۰٫۴۰٪ در نقطه اوج قرار دارد و دهک دهم با ۷٫۱۳٪ پایینتر است. فاصله بیش از ۳ واحد درصد در یک ماه، صرفاً یک اختلاف آماری نیست؛ این یعنی فشار افزایش هزینهها برای خانوارهای کمدرآمد بسیار شدیدتر از خانوارهای پردرآمد بوده است.
در دیماه، تورم برای دهکهای پایین ماهیتی معیشتی داشته و مستقیماً هزینههای ضروری زندگی را افزایش داده است؛ در حالی که برای دهکهای بالا، تورم بیشتر در اقلام غیرضروری و خدمات بروز کرده و اثر آن بیشتر در محاسبات هزینهای نمایان شده تا فشار مستقیم معیشتی.
چرا تورم برای فقرا شدیدتر است؟ پاسخ در خوراکیهاست
تفاوت اصلی دهکها در اینجاست که سهم خوراکیها در سبد مصرفی دهکهای پایین بسیار بالاتر است. در دیماه ۱۴۰۴ هم شوک قیمتی دقیقاً در گروه خوراکیها پررنگتر بوده؛ بنابراین تورم به شکل طبیعی «ضدِ دهکهای پایین» عمل کرده است. دادههای سهم از تورم ماهانه نشان میدهد خوراکیها برای دهک اول ۸٫۵۹ واحد درصد از تورم ماهانه را ساختهاند، در حالیکه همین سهم در دهک دهم فقط ۳٫۳۸ واحد درصد بوده است.
از طرف دیگر، در دهکهای بالا نقش «کالاهای غیرخوراکی و خدمات» پررنگتر میشود؛ اما در دیماه چون ضربه اصلی از سمت خوراکیها بوده، این ساختار باعث شده مجموع تورم دهکهای بالا پایینتر از دهکهای پایین باقی بماند.
اگر میخواهید نمای کلیتری از روند شاخص قیمت مصرفکننده و نرخ تورم در ایران داشته باشید و تغییرات تورم را در مقیاس ماهانه و سالانه بررسی کنید، صفحه شاخص قیمت و نرخ تورم در ایراناستاتیس مرجع کامل این اطلاعات است. تحلیل دهکی حاضر، مکمل این صفحه در سطح معیشت خانوارهاست.
روند سهم خوراکیها از تورم؛ هرچه فقیرتر، تورم غذایی سنگینتر
اگر سهم خوراکیها در تورم ماهانه را برای همه دهکها روی یک نمودار خطی رسم کنیم، منحنی بهصورت منظم از دهک اول به دهک دهم نزول میکند. این یعنی «تورم غذایی» تقریباً امضای دهکهای پایین است. دهک اول و دوم بالاترین سهم خوراکیها را دارند و هرچه به دهکهای بالاتر نزدیک میشویم، سهم خوراکیها کم میشود و نقش خدمات و غیرخوراکیها بیشتر نمایان میشود.
دیماه ۱۴۰۴ چه میگوید؟ جمعبندی به زبان ساده
دیماه ۱۴۰۴ یک پیام روشن دارد: تورم این ماه فقط «بالا» نبوده، بلکه «نابرابر» هم بوده است. دهکهای پایین، تورمی را تجربه کردهاند که عمدتاً از ناحیه خوراکیها و کالاهای ضروری آمده و به همین دلیل اثر آن روی رفاه خانوار شدیدتر است. در مقابل، دهکهای بالا سهم بیشتری از تورم را از مسیر خدمات و غیرخوراکیها میگیرند؛ اما چون شتاب اصلی دیماه در خوراکیها بوده، تورم نهایی آنها کمتر ثبت شده است.
در چنین شرایطی، تحلیل تورم تنها با «میانگین کشور» میتواند گمراهکننده باشد. برای سیاستگذاری و حتی برای فهم درست وضعیت معیشت، باید به تورم دهکی نگاه کرد: همان جایی که نشان میدهد فشار اصلی روی کدام گروههای درآمدی و از چه کانالهایی وارد میشود.
