گزارش شاخص جهانی نوآوری 2024 (GII) توسط سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) منتشر شد و رتبهبندی 133 اقتصاد جهان را در حوزه نوآوری ارائه میدهد. این گزارش یکی از معتبرترین معیارهای ارزیابی قدرت فناوری و نوآوری کشورهاست.
🏆 ردهبندی کلی نوآورترین اقتصادها در سال 2024
سوئیس برای چهاردهمین سال متوالی رتبه اول جهان را کسب کرد!
- سوئیس (اولین کشور در خروجیهای دانشی و خلاقیت)
- سوئد
- ایالات متحده آمریکا (رتبه اول در 9 شاخص از 78 شاخص از جمله کیفیت دانشگاهها، میزان تأثیر مقالات علمی، هزینه نرمافزار و درآمدهای حاصل از مالکیت فکری)
- سنگاپور (بیشترین تعداد شاخص با رتبه اول: 14 مورد)
- بریتانیا
- کره جنوبی (در تحقیقات، R&D و صنعت پیشرفته در جهان پیشرو)
- فنلاند
- هلند
- آلمان
- دانمارک
📊 رتبه ایران در شاخص نوآوری جهانی 2024
ایران در میان 133 کشور جهان در رتبه 64 قرار دارد. این رتبه در مقایسه با سال گذشته (رتبه 62) کمی افت داشته، اما در مقایسه با سال 2020 (رتبه 53) نوسان دارد. ایران در گروه کشورهای با درآمد پایین تر از متوسط طبقهبندی میشود.
| سال | رتبه جهانی | رتبه ورودیها | رتبه خروجیها |
|---|---|---|---|
| 2020 | 67 | 90 | 50 |
| 2021 | 60 | 86 | 44 |
| 2022 | 53 | 73 | 38 |
| 2023 | 62 | 87 | 62 |
| 2024 | 64 | 85 | 48 |
🧭 تحلیل ورودی و خروجی نوآوری ایران
- ورودیهای نوآوری: رتبه 85
- خروجیهای نوآوری: رتبه 48
💡 این مسئله نشاندهنده کارایی نسبی بالا در تبدیل منابع به خروجیهای نوآورانه است. یعنی ایران با منابع محدود، نتیجه نسبتا خوبی تولید میکند.
🌟 نقاط قوت ایران در نوآوری (رتبه جهانی)
- 📈 سرمایه بازار نسبت به GDP: رتبه 1
- 📝 ثبت علائم تجاری نسبت به GDP: رتبه 1
- 💻 هزینه نرمافزار نسبت به GDP: رتبه 3
- 🏗️ تشکیل سرمایه ناخالص: رتبه 5
- 🎓 فارغالتحصیلان علوم و مهندسی: رتبه 8
- 🔬 اختراعات و طرحهای صنعتی نسبت به GDP: رتبههای 14 تا 16
- 🛍️ بازار داخلی و داراییهای نامشهود: رتبههای 19 تا 23
📉 نقاط ضعف کلیدی ایران
- 🏛️ نهادها (Institutions): رتبه 133 (ضعیفترین بخش)
- 🏗️ زیرساخت (Infrastructure): رتبه 95
- 💼 پیچیدگی کسبوکار (Business Sophistication): رتبه 110
- 🚦 کیفیت مقررات و ثبات سیاستی: رتبههای 130 تا 133
- 🚚 عملکرد لجستیک: رتبه پایین
- 🤝 همکاری دانشگاه-صنعت: عملکرد ضعیف
📥 آمار شرکتهای دانش بنیان و فناوری و نوآوری
🔍 وضعیت ایران در مقایسه با کشورهای منطقه و اسلامی
| کشور | رتبه جهانی | گروه درآمدی |
|---|---|---|
| امارات متحده عربی | 32 | پردرآمد |
| ترکیه | 37 | بالای متوسط |
| مالزی | 33 | بالای متوسط |
| عربستان | 47 | پردرآمد |
| قطر | 49 | پردرآمد |
| ایران | 64 | پایین متوسط |
| اندونزی | 54 | بالای متوسط |
| مراکش | 66 | پایین متوسط |
| کویت | 71 | پردرآمد |
| بحرین | 71 | پردرآمد |
ایران در گروه کشورهای با درآمد متوسط پایین، در رتبه پنجم قرار دارد و در منطقه آسیای مرکزی و جنوبی، رتبه دوم را پس از هند دارد.
📈 پیشرفت اقتصادهای با درآمد متوسط
برخی کشورهای در حال توسعه در نوآوری پیشرفت چشمگیری داشتهاند:
- چین: رتبه 11
- هند: رتبه 39 (پس از افزایش از رتبه 40)
- ویتنام: رتبه 44
- تایلند: رتبه 41
- اندونزی: رتبه 54
- مراکش: رتبه 66
این کشورهای میاندرآمد، روند پیشرفت جامعی را در زیرساخت، بازار نوآوری، و خروجیهای دانشی تجربه کردهاند .
📉 چرا سرمایهگذاری در نوآوری در 2023 کاهش یافت؟
دوران رونق سرمایهگذاری (2020-2022) به پایان رسید و در سال 2023 کاهش چشمگیری رخ داد.
1. افت شدید سرمایهگذاری خطرپذیر (VC)
- 🔻 کاهش 39٪ در سال 2023 (پس از 36٪ کاهش در 2022)
- 🔻 کاهش 9.5٪ در تعداد معاملات سرمایهگذاری
- 🔻 مناطق جهان با بیشترین کاهش: آسیا، آمریکای لاتین، آفریقا (اروپا و آمریکا: نسبتا با ثبات ولی بدون رشد چشمگیر)
2. کاهش رشد R&D جهانی تحقیق و توسعه
- 📈 رشد جهانی هزینههای R&D در سال ۲۰۲۲ حدود ۵٪ بود
- 📉 پیشبینی رشد 3٪ یا کمتر در سال 2023 (کمترین رشد در یک دهه)
3. کاهش تولید علمی و پتنت
- 🔻 کاهش حدود 5٪ در تولید مقالات علمی در سال ۲۰۲۳
- 🔻 رشد منفی در ثبت اختراعات (بهویژه در انرژی، ICT و زیستفناوری)
⚠️ علت کاهش: تورم بالا، جنگ اوکراین، نوسانات ارزی، کاهش اعتماد سرمایهگذاران، سیاستهای انقباضی دولتها و تردید شرکتها نسبت به بازدهی سرمایهگذاریهای بلندمدت.🌱 محور ویژه گزارش 2024: کارآفرینی اجتماعی
محور اصلی امسال، "گشایش وعده کارآفرینی اجتماعی" است. سازمان جهانی مالکیت فکری (WIPO) بررسی میکند که چگونه کسبوکارهای اجتماعی میتوانند:
- مسائل اجتماعی، محیطزیستی و فرهنگی را حل کنند
- از مالکیت فکری برای محافظت از نوآوری استفاده کنند
- یا از رویکرد متن باز (Open Source) برای گسترش تأثیر بهره ببرند
مثال: استارتاپهای سلامت، آموزش، انرژی پاک و کاهش فقر.
✅ جمعبندی: آینده نوآوری ایران چیست؟
- ✅ ایران در تبدیل منابع به خروجی نوآورانه نسبتا کارآمد است.
- ❌ اما در نهادها، زیرساخت و فضای کسبوکار ضعیف عمل میکند.
- 🌱 کارآفرینی اجتماعی میتواند نقش کلیدی در توسعه پایدار داشته باشد.
🎯 پیشنهادات برای بهبود رتبه ایران:
1. اصلاح نهادها و بهبود کیفیت قوانین
2. تقویت همکاری دانشگاه-صنعت
3. جذب سرمایهگذاری خطرپذیر داخلی و خارجی
4. تمرکز بر نوآوریهای پایدار و کارآفرینی اجتماعی
